Ruud Engelsman en Laura Batstra
Woensdag 21 oktober is er iets bijzonders aan de hand. De normaal zo bescheiden beroepsgroep van orthopedagogen stapt naar de rechter. Orthopedagoog-Generalist Ruud Engelsman en hoogleraar Orthopedagogiek Laura Batstra beschrijven de contradictie van een overheid die zégt dat ze gezonde contexten, preventie en inclusie nastreeft, maar ondertussen weigert om daarin te investeren.
Het beroep op de jeugdhulpverlening stijgt al jaren, evenals het aantal kinderen in speciale onderwijsvoorzieningen en het aantal thuiszittende kinderen voor wie geen enkele school een passende onderwijscontext kan bieden. Daarom lanceerde de overheid in 2015 de Jeugdwet, waarin een sterke pedagogische basis, normaliseren, inclusie en preventie centraal stonden. Gewoon opgroeien waar het kan, specifieke hulp waar het moet, was het streven. Het gekke is dat diezelfde overheid vervolgens alleen investeerde in het tweede deel, specifieke hulp waar het moet. Het eerste deel, gewoon opgroeien waar het kan, is structureel verwaarloosd.
Disbalans
Deze disbalans – wel investeren in specifieke hulp maar niet in gewoon opgroeien – zien we onder andere terug in het type opleiding dat de overheid financiert. De GZ psycholoog is een (broodnodige) expert op gebied van het diagnosticeren en behandelen van psychische problemen zoals angststoornissen, depressies, trauma’s, verslavingsproblematiek, en gedragsproblemen. Sinds 2015 faciliteerde het rijk ongeveer 10.000 opleidingsplekken voor GZ-psychologen. De Orthopedagoog-Generalist, in de volksmond OGer, is van oudsher en nog steeds expert op het gebied van inclusie, preventie, de kracht van het gewone leven, systemisch denken en handelen, en het optimaliseren van opgroei- en opvoedcontexten en van de mogelijkheden van kinderen (en volwassenen) in kwetsbare situaties. Sinds 2015 faciliteerde het rijk …… nul OG-plekken.
Hulp helpt vaak niet
Dat is jammer, want wanneer we aan de achterkant hulp bieden aan het groeiend aantal kinderen dat vastloopt in onze samenleving en onderwijssystemen, dan is dat in veel gevallen niet meer effectief. Recente onderzoeken laten zien dat de meeste kinderen op de lange termijn niet beter worden van classificaties en individuele behandelingen. Wetenschappers noemen dit ook wel de Treatment Prevalence Paradox (De Behandel Prevalentie Paradox): als al die (dure) hulptrajecten zouden helpen, dan zouden problemen op den duur af moeten nemen, maar dit is niet zo bij psychische en gedragsproblemen. We zouden daarom veel meer onze pijlen moeten richten op voorkomen dat kinderen (en hun ouders) ernstig vastlopen. Dit kan door te investeren in inclusieve en sterke opgroeicontexten; een stevige sociale en pedagogische basis.
Problemen in de klas
Bij sommige kinderen gaat opgroeien en/of opvoeden niet vanzelf. Er kunnen bijvoorbeeld problemen in de schoolklas ontstaan als een leraar ervaart dat een kind niet oplet, beweeglijk is en andere kinderen afleidt. In een wereld waar het specialistische en individuele denken overheerst, wordt dit kind verwezen naar een psycholoog of psychiater voor individuele diagnostiek en behandeling. In een wereld waarin men investeert in pedagogisch en contextgericht denken, diagnosticeert en behandelt een Orthopedagoog-Generalist niet het kind maar de context. De school krijgt bijvoorbeeld handvatten om routines aan te scherpen, ruimte in het curriculum te creëren voor beweging, koptelefoons beschikbaar te stellen voor ieder kind dat even stilte aan het hoofd wil, etcetera. Deze aanpassingen helpen niet alleen dit ene kind, maar waarschijnlijk ook anderen. Individuele behandelingen proberen kinderen aan te passen aan de context, (ortho)pedagogische interventies creëren contexten die zijn ingericht op diversiteit.
Naar de rechter
Al lange tijd is duidelijk dat individuele classificaties en behandeltrajecten veel jeugdigen niet verder helpen. Toch blijft de overheid hardnekkig op dit spoor doorgaan, terwijl ze weigert te investeren in de beroepsgroep die als geen ander vanuit haar kennis en vaardigheden kan bijdragen aan het voorkomen van problemen en/of het in de context van het gewone leven hanteren ervan. Daarom stapt de vereniging voor pedagogen en orthopedagogen op woensdag 21 oktober naar de rechter. Om bij de minister af te dwingen wat haar eigen overheid in de Jeugdwet (2015), de wet Passend Onderwijs (2014) en de Hervormingsagenda (2023) zegt na te streven: normaliseren, inclusie en preventie.
Ruud Engelsman is Orthopedagoog-generalist, GZ-psycholoog en Directeur Family Supporters locatie
Rijnland.
Laura Batstra is psycholoog en hoogleraar Orthopedagogiek bij de Rijksuniversiteit Groningen
