Stel je een kind voor dat uit huis wordt geplaatst. Er is veel gebeurd: zorgen, gesprekken, misschien jaren van hulpverlening. Uiteindelijk wordt besloten: hier kan het niet veilig verder. Dat besluit wordt genomen “in het belang van het kind”. Maar wie toetst dat belang? En wie blijft het bewaken?
Volgens het Internationaal Verdrag inzake de Rechten van het Kind (IVRK) moet het belang van het kind een eerste overweging zijn (art. 3). Kinderen hebben recht op bescherming tegen geweld (art. 19) en, wanneer zij niet thuis kunnen opgroeien, op bijzondere bescherming en bijstand (art. 20). Maar minstens zo belangrijk is artikel 12: het recht om gehoord te worden. Niet één keer. Niet als formaliteit. Maar structureel.
Het rapport Explosieve Ervaringen van de Erasmus Universiteit Rotterdam en BE4YOU2 laat zien wat er kan gebeuren wanneer systemen spreken over het belang van het kind, maar het kind zelf geen echte positie krijgt. Meldingen bleven intern. Loyaliteit woog zwaar. Reputatie speelde mee. Kinderen werden niet altijd geloofd. Het rapport beschrijft aangrijpende ervaringen van mishandeling en misbruik in Jeugddorp De Glind — misstanden die konden voortbestaan binnen een gesloten cultuur met onvoldoende onafhankelijk toezicht. De intentie was pedagogische permanentie en het borgen van kinderrechten, maar de praktijk liet zien hoe groot de afstand kan zijn tussen idealen en werkelijkheid.
Pedagogische permanentie vraagt meer dan plaatsing
Pedagogische permanentie betekent dat een kind niet steeds opnieuw hoeft te beginnen. Dat relaties duurzaam zijn. Dat er continuïteit is in zorg, identiteit en perspectief. Dat een kind weet: hier hoor ik, hier blijf ik, hier wordt mijn verhaal meegenomen.
Maar permanentie is niet alleen stabiliteit van verblijf. Het is relationele veiligheid.
Wanneer een kind uit huis wordt geplaatst, betekent dat niet dat ouders verdwijnen. Opvoeding kan tijdelijk of duurzaam elders plaatsvinden, maar ouders blijven – tenzij aantoonbaar onveilig – onderdeel van de levenslijn van het kind. Identiteit en loyaliteit laten zich niet administratief beëindigen. Pedagogische permanentie vraagt daarom niet alleen om stabiele alternatieve zorg, maar ook om het zorgvuldig onderhouden van relaties met ouders en familie, juist wanneer het ingewikkeld is.
Samen rondom het kind betekent dan dat beslissingen niet boven het kind worden genomen, maar in een netwerk dat verantwoordelijkheid deelt. Dat ouders betrokken blijven waar mogelijk. Dat pleeg- en gezinshuisouders niet geïsoleerd opereren, maar ingebed zijn in reflectie en toezicht. En dat het kind volwaardig deelnemer is aan het gesprek.
Het ongemakkelijke dilemma
Niet elk kind kan veilig bij eigen ouders opgroeien. Soms is uithuisplaatsing noodzakelijk. De Richtlijn Uithuisplaatsing benadrukt terecht dat dit een ultimum remedium is, zorgvuldig afgewogen en steeds opnieuw geëvalueerd. Maar het ethische dilemma begint daar pas.
Wanneer de staat ingrijpt in het gezin, doet zij een belofte: wij beschermen beter. Dan moet het systeem dat volgt transparanter zijn dan het gezin dat tekortschiet. Toetsbaarder. Controleerbaarder. Relationeel sterker.
Het rapport laat zien hoe systemen zichzelf kunnen beschermen. Loyaliteit kan sterker worden dan reflectie. Organisaties kunnen defensief reageren op kritiek. Dat is geen kwaadaardigheid, maar systeemdynamiek. Juist daarom vraagt kinderbescherming om structurele borging.
De stem van het kind als randvoorwaarde
Het recht om gehoord te worden is geen vinkje in een verslag. Het vraagt een infrastructuur. De commissie De Winter, recente onderzoeken naar gesloten jeugdhulp en nu opnieuw Explosieve Ervaringen laten zien wat er gebeurt als die ontbreekt: meldingen blijven intern, klachten worden niet opgepakt, kinderen voelen zich niet geloofd.
Een kind moet weten waar het terecht kan als iets niet klopt — buiten de organisatie die over hem of haar beslist. Wie werkelijk naast hem staat. Dat het verhaal onafhankelijk wordt beoordeeld. Dat spreken geen repercussies heeft.
Het rapport doet hierover concrete aanbevelingen: onafhankelijke meldpunten, zelfgekozen vertrouwenspersonen, extern toezicht, transparante documentatie, onafhankelijke archieven en structurele participatie van jongeren. Dat zijn geen aanvullende opties, maar randvoorwaarden voor ethisch verantwoorde jeugdhulp.
Als we spreken over pedagogische permanentie en kinderrechten, dan moeten we beginnen met het uitvoeren van deze aanbevelingen. Niet projectmatig, maar structureel.
Herstel als bescherming van vandaag
Veel oud-bewoners spreken over erkenning. Niet alleen excuses, maar het gevoel dat hun ervaringen leiden tot verandering. Restorative justice betekent dat we het systeem aanpassen zodat herhaling wordt voorkomen. Dat meldingen niet intern worden afgehandeld, maar dat er direct wordt gehandeld. Dat toezicht wordt verwelkomd. Dat macht wordt begrensd.
Herstel is niet alleen voor slachtoffers van gisteren. Herstel is bescherming voor kinderen van vandaag.
Hoe dan verder?
Een uithuisplaatsing is pas ethisch houdbaar wanneer het systeem zichzelf voortdurend bevraagt. Wanneer besluiten worden herijkt. Wanneer netwerken betrokken blijven. Wanneer ouderbetrokkenheid actief wordt onderhouden. Wanneer het kind structureel wordt gehoord.
En vooral: wanneer de aanbevelingen die er nu liggen daadwerkelijk worden opgevolgd.
Pedagogische permanentie vraagt dat we niet alleen kijken naar waar een kind woont, maar naar hoe het wordt gezien, gehoord en gedragen door het netwerk eromheen. Samen rondom het kind staan is geen methodiek, maar een houding van gedeelde verantwoordelijkheid.
Wie staat er rondom het kind wanneer het moeilijk wordt?
Dat is de vraag die elke organisatie zichzelf blijvend moet stellen — en waarop wij als samenleving een toetsbaar, duurzaam en afdwingbaar antwoord moeten organiseren, te beginnen met het serieus en volledig uitvoeren van de aanbevelingen uit dit rapport.
Anneke Vinke
12 februari 2026
